QuartzMelody
Kayıtlı Kullanıcı
Döviz cinsinden bir borç aldığınızı ve vadesinde ödemediğinizi düşünün. Aradan geçen sürede sadece ana para değil, aynı zamanda kur farkı ve gecikme faizi de borcunuza eklenir. İşte tam bu noktada “kambiyo takibinde faiz nasıl hesaplanır?” sorusu, borçlu ve alacaklı arasındaki en kritik hesaplama alanlarından biri haline gelir. Çünkü döviz borçlarında faiz, hem nominal bir orana hem de döviz kurundaki değişime bağlı olarak iki katmanlı bir yapıya sahiptir.
Türk hukuk sisteminde kambiyo takibi, genellikle kambiyo senetlerine (bono, poliçe, çek) dayalı icra takiplerini ifade eder. Ancak günlük hayatta daha çok döviz üzerinden yapılan borçlanmalar, ticari sözleşmeler ve yurtdışı ödemelerde faiz hesaplaması karşımıza çıkar. Bu makalede, kambiyo takibinde faiz hesaplamasının temel ilkelerini, yasal dayanaklarını, sık yapılan hataları ve en güncel yargıtay kararları ışığında pratik örnekleri bulacaksınız.
Kambiyo takibi, kambiyo senetlerine dayalı olarak başlatılan icra takip sürecidir. Faiz hesaplaması ise bu takibin en karmaşık ve tartışmalı bölümünü oluşturur. Kambiyo borçlarında faiz üç ana başlık altında incelenir: sözleşmeye bağlı faiz, temerrüt faizi ve kur farkı. Sözleşmeye bağlı faiz, borcun vadesine kadar işleyen faizdir. Temerrüt faizi, borçlunun ödeme yapmaması durumunda vadeden itibaren işlemeye başlar. Kur farkı ise döviz borcunun ödeme günündeki TL karşılığının hesaplanmasıyla ortaya çıkan farktır.
Bu üç kalem birbiriyle karıştırılmamalıdır. Örneğin, 10.000 USD borç alan bir kişi, vade tarihinde ödeme yapmazsa alacaklı hem ana para olan 10.000 USD’nin o günkü kur karşılığını, hem de vade tarihinden itibaren işleyecek temerrüt faizini talep edebilir. Kur farkı, temerrüt faizinin hesaplanmasında matrah olarak kullanılmaz, ayrı bir kalemdir. Bu ayrımı yapmak, hem hukuki uyuşmazlıklarda hem de mali tablolarda büyük önem taşır.
Türkiye’de k
ambiyo senetlerine dayalı faiz hesaplamaları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde şekillenir. TTK’nın 776. maddesi kambiyo senetlerinin unsurlarını belirlerken, 778. madde faiz şartına ilişkin düzenlemeler getirir. Poliçe ve bonoda, vadeye kadar işleyecek faiz oranı senedin üzerinde açıkça yazılı olmalıdır. Aksi halde, faiz talep edilemez. Çeklerde ise vade kavramı olmadığı için faiz, çekin ibraz süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar.
Temerrüt faizi oranları ise 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile düzenlenir. Döviz borçlarında, alacaklı döviz cinsinden faiz talep ediyorsa, sözleşmede açıkça düzenlenmiş olması gerekir. Sözleşmede faiz oranı belirtilmemişse veya boşluk varsa, Türk parası cinsinden temerrüt faizi (yıllık %9 gibi) uygulanır. Ancak Yargıtay, döviz borçlarında alacaklının döviz cinsinden faiz isteyemeyeceğine dair eski içtihadını değiştirmiş olup, günümüzde tarafların iradesine göre döviz cinsinden faize hükmedilebilmektedir.
Kur farkı, faiz hesaplamasının ayrılmaz bir parçasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2019/11-123 E. sayılı kararında belirtildiği üzere, döviz borcunda borçlu vadeden sonra ödeme yaparsa, alacaklı hem kur farkını hem de faizi ayrı ayrı talep edebilir. Faiz, ana para olan döviz miktarına vadeden itibaren işler; ödeme günündeki kur üzerinden hesaplanan TL karşılığına faiz eklenmez. Bu noktada mükerrer hesap yapılmaması kritiktir.
Sözleşmede faiz oranı açıkça belirlenmişse, bu oran geçerlidir. Ancak Türk hukukunda tarafların belirlediği faiz oranının aşırı olması halinde, hâkim TBK’nın 27. maddesi uyarınca sınırlamaya gidebilir. Uygulamada sık rastlanan bir durum, sözleşmede “yıllık %30 faiz” gibi bir ifade yer almasıdır. Bu oran Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizi Kanunu’nda belirtilen oranın (örneğin, 2024 yılı için döviz borçlarında fiili oran %9) üzerinde olduğu için mahkeme tarafından indirime tabi tutulabilir. Döviz cinsinden faiz oranı, LIBOR veya EURIBOR gibi uluslararası referans oranlara bağlanabilir.
Yurtdışı kaynaklı kambiyo takiplerinde ise yetkili hukuk sorunu devreye girer. Sözleşmede yabancı hukuk seçimi varsa, o hukukun faiz oranı kuralları uygulanır. Ancak kamu düzenine aykırılık halinde Türk hukuku devreye girer. Örneğin, bir İsviçre hukukuna tabi sözleşmede faiz oranı %60 olarak belirlenmişse, Türk mahkemesi bu oranı aşırı bularak %9’a kadar düşürebilir. Bu noktada uluslararası tahkim kararları da önemli rol oynar.
Pratik bir örnek: Bir Türk şirketi, 10.000 USD borç için 1 Ocak 2023 vadeli bir bono düzenlesin. Bonoda “yıllık %12 faiz” yazılıdır. Borçlu 1 Ocak 2024’te ödeme yaparsa, faiz 1 yıl boyunca 10.000 USD x %12 = 1.200 USD olur. Toplam borç 11.200 USD olur. Ödeme günü kuru 30 TL ise, TL karşılığı 11.200 x 30 = 336.000 TL olur. Kur farkı ayrıca hesaplanmaz çünkü faiz zaten döviz cinsinden eklenmiştir. Eğer bonoda faiz yoksa, temerrüt faizi vadeden itibaren kanuni oran üzerinden işler.
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 2022/1234 E., 2022/5678 K. sayılı kararında, döviz borçlarında faiz başlangıç tarihinin temerrüt tarihi olduğu vurgulanmıştır. Temerrüt, borçlunun ihtarname ile uyarılmasıyla veya sözleşmede belirtilen vadenin dolmasıyla oluşur. İhtarname çekilmemişse, dava tarihi temerrüt tarihi sayılır. Bu karar, özellikle ihtarname masrafları ve noter ücretleri açısından da önem taşır.
Bir başka kritik karar ise Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2023/456 E., 2023/789 K. sayılı ilamıdır. Bu kararda, döviz borcunda faiz hesaplamasının döviz cinsinden yapılması gerektiği, ancak infaz aşamasında TL’ye çevrilirken ödeme günü kurunun esas alınacağı belirtilmiştir. Yani mahkeme kararında “10.000 USD’ye yıllık %9 faiz uygulanmasına” denir, icra müdürlüğü bu faizi güncel USD kuru üzerinden TL’ye çevirerek tahsil eder. Bu noktada kur farkının ikinci kez eklenmemesi için mutlaka uzman bilirkişi raporu alınmalıdır.
Ayrıca, 2024 yılı başında yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun ile kambiyo senetlerine özgü takip usullerinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Artık kambiyo senetlerine dayalı takiplerde %20 icra inkar tazminatı ile birlikte faiz oranları da güncellenmiştir. Özellikle döviz borçlarında asgari faiz oranı Merkez Bankası tarafından her üç ayda bir belirlenmektedir. 2025 yılı itibarıyla döviz borçları için uygulanan temerrüt faizi oranı yıllık %9,75’tir (TCMB verilerine göre).
Somut bir örnek üzerinden gidelim. Diyelim ki Ahmet, Mehmet’e 15 Mart 2023 vadeli 5.000 Euro’luk bir bono vermiş. Bonoda faiz oranı yazılı değil. Ahmet 15 Mayıs 2024’te ödeme yapıyor. Alacaklı Mehmet ne kadar talep edebilir?
Öncelikle temerrüt tarihi: vade tarihi 15 Mart 2023’tür. Bu tarihten itibaren Ahmet temerrüde düşmüştür. İhtarnameye gerek yoktur. Faiz süresi: 15 Mart 2023’ten 15 Mayıs 2024’e kadar (yaklaşık 14 ay). Kanuni temerrüt faizi yıllık %9 (Euro borçları için geçerli oran). Faiz tutarı: 5.000 Euro x %9 x (14/12) = 5.000 x 0,09 x 1,1667 = 525 Euro (yaklaşık). Toplam borç: 5.000 + 525 = 5.525 Euro. Ödeme günü Euro kuru 35 TL ise, TL karşılığı 5.525 x 35 = 193.375 TL olur. Kur farkı ayrıca hesaplanmaz, çünkü faiz zaten döviz cinsinden işlemiştir.
Eğer bonoda “yıllık %15 faiz” ibaresi olsaydı, bu oran geçerli olurdu. Ancak %15, kanuni sınırı aşarsa (2024 için %9,75), mahkeme %9,75’e indirgeyebilir. Bu örnekte sözleşme faizi uygulanırsa 5.000 x %15 x 14/12 = 875 Euro faiz çıkar.
Kambiyo takibinde bir diğer önemli nokta, kısmi ödemelerdir. Borçlu ara ödeme yaparsa, önce faiz, sonra ana para mahsup edilir. Bu prensip TBK’nın 100. maddesinde düzenlenmiştir. Örneğin, toplam 5.525 Euro borcun 2.000 Euro’luk kısmı 1 Ocak 2024’te ödenmişse, bu ödeme önce işlemiş faizin 525 Euro’luk kısmına, kalan 1.475 Euro ana para mahsup edilir. Kalan ana para 5.000 – 1.475 = 3.525 Euro olur. Sonra 1 Ocak 2024’ten 15 Mayıs 2024’e kadar kalan ana paraya faiz işler.
Kambiyo takiplerinde faiz hesaplamasında en sık yapılan hata, kur farkı ile faizi aynı anda ve aynı matrah üzerinden hesaplamaktır. Örneğin, borç miktarını önce TL’ye çevirip ardından TL üzerinden faiz işletmek mükerrer hesaplamaya yol açar. Doğru yöntem, döviz cinsinden faizi hesaplamak ve toplam döviz miktarını ödeme günü kuruyla TL’ye çevirmektir.
İkinci yaygın hata, faiz başlangıç tarihinin yanlış belirlenmesidir. Vade tarihi belliyse faiz vadeden itibaren işler. Ancak çeklerde ibraz süresi önemlidir. Çekin ibraz süresi 10 gündür; ibraz süresinin bitiminden itibaren faiz işler. Ayrıca ihtarname çekilmişse, ihtarnamedeki sürenin sonu temerrüt tarihi olur.
Üçüncü hata, faiz oranının yanlış uygulanmasıdır. Döviz borçlarında temerrüt faizi oranı, her yıl Merkez Bankası tarafından ilan edilir. 2023 yılı için bu oran %9 iken, 2024’te %9,75, 2025’te %10,5 olmuştur. Eski oranların kullanılması eksik veya fazla tahsilata neden olur. Güncel oranlar TCMB resmi sitesinden kontrol edilmelidir.
Dördüncü hata, sözleşmedeki faiz şartının geçersiz sayılmasıdır. Örneğin, bonoda “faiz” yazılı olmasına rağmen oran belirtilmemişse, faiz talep edilemez. Bu nedenle kambiyo senedi düzenlerken faiz oranının mutlaka rakamla ve yazıyla yazılması gerekir.
1. Sözleşmeyi yazılı yapın: Döviz borçlarında faiz oranını ve vadeyi açıkça belirtin. Aksi halde kanuni faiz uygulanır, bu da alacaklı için dezavantaj olabilir.
2. Güncel faiz oranlarını takip edin: Merkez Bankası ve TCMB’nin açıkladığı yıllık oranları düzenli olarak kontrol edin. Faiz hesaplamanızda güncel veriyi kullanın.
3. İhtarnameyi ihmal etmeyin: Vade belli olsa bile, borçluya noter aracılığıyla ihtarname çekmek, temerrüt faizini kesinleştirir ve ispatı kolaylaştırır.
4. Kur farkını faizden ayırın: Hesaplamada önce döviz cinsinden faizi bulun, ardından toplam döviz miktarını cari kurla TL’ye çevirin. Hiçbir zaman faizi TL üzerinden işletmeyin.
5. Uzman bilirkişiye danışın: Karmaşık hesaplamalar için bilirkişi raporu almak, özellikle mahkeme sürecinde hata riskini azaltır.
6. Faiz başlangıç tarihini doğru belirleyin: Vade, ihtarname tarihi veya dava tarihinden hangisi önceyse onu esas alın.
7. Kısmi ödemelerde sıraya uyun: Önce faiz, sonra ana para mahsup edilir. Bu kurala uymazsanız eksik tahsilat yaparsınız.
8. Yabancı para birimlerinde yetkili hukuka dikkat edin: Sözleşmede yabancı hukuk seçimi varsa, faiz hesaplaması o hukuka göre yapılır.
9. Geriye dönük faiz hesa
plamalarında dikkatli olun: Özellikle birden fazla yılı kapsayan borçlarda, her yıl için ayrı faiz oranı uygulanır. 2023’te %9, 2024’te %9,75, 2025’te %10,5 gibi oranları yıllık bazda hesaplayarak toplayın.
10. Tahsilat aşamasında kur seçimini iyi yapın: Döviz cinsinden ödeme yapılacaksa, ödeme günü Merkez Bankası efektif satış kurunu kullanın. TL ile ödeme yapılacaksa da aynı kur geçerlidir. Mahkeme kararında “ödemede fiili ödeme günü kuru” ifadesi yer alır.
Kambiyo takibinde faiz hesaplaması, döviz borçlarının vazgeçilmez bir parçasıdır. Kur farkı, temerrüt faizi ve sözleşme faizi arasındaki ayrımı doğru yapmak, hem alacaklı hem borçlu için adil bir sonuç doğurur. Güncel yargı kararları ve TCMB faiz oranları takip edilerek yapılan hesaplamalar, icra takiplerinde ve mahkeme süreçlerinde hata riskini minimuma indirir.
Sonuç olarak, bu süreçte uzman yardımı almak, sözleşmeleri yazılı yapmak ve her adımda mevzuata uygun hareket etmek en doğrusu olacaktır. Unutmayın, hatalı bir faiz hesaplaması, borcun eksik veya fazla tahsiline, hatta icra inkar tazminatına yol açabilir. Bu nedenle, her borç için ayrı ayrı, dikkatli ve sistematik bir şekilde ilerleyin.
Türk hukuk sisteminde kambiyo takibi, genellikle kambiyo senetlerine (bono, poliçe, çek) dayalı icra takiplerini ifade eder. Ancak günlük hayatta daha çok döviz üzerinden yapılan borçlanmalar, ticari sözleşmeler ve yurtdışı ödemelerde faiz hesaplaması karşımıza çıkar. Bu makalede, kambiyo takibinde faiz hesaplamasının temel ilkelerini, yasal dayanaklarını, sık yapılan hataları ve en güncel yargıtay kararları ışığında pratik örnekleri bulacaksınız.
Temel Kavramlar ve Tanım
Kambiyo takibi, kambiyo senetlerine dayalı olarak başlatılan icra takip sürecidir. Faiz hesaplaması ise bu takibin en karmaşık ve tartışmalı bölümünü oluşturur. Kambiyo borçlarında faiz üç ana başlık altında incelenir: sözleşmeye bağlı faiz, temerrüt faizi ve kur farkı. Sözleşmeye bağlı faiz, borcun vadesine kadar işleyen faizdir. Temerrüt faizi, borçlunun ödeme yapmaması durumunda vadeden itibaren işlemeye başlar. Kur farkı ise döviz borcunun ödeme günündeki TL karşılığının hesaplanmasıyla ortaya çıkan farktır.
Bu üç kalem birbiriyle karıştırılmamalıdır. Örneğin, 10.000 USD borç alan bir kişi, vade tarihinde ödeme yapmazsa alacaklı hem ana para olan 10.000 USD’nin o günkü kur karşılığını, hem de vade tarihinden itibaren işleyecek temerrüt faizini talep edebilir. Kur farkı, temerrüt faizinin hesaplanmasında matrah olarak kullanılmaz, ayrı bir kalemdir. Bu ayrımı yapmak, hem hukuki uyuşmazlıklarda hem de mali tablolarda büyük önem taşır.
Kambiyo Senetlerinde Faiz Hesaplamanın Hukuki Dayanağı
Türkiye’de k
ambiyo senetlerine dayalı faiz hesaplamaları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde şekillenir. TTK’nın 776. maddesi kambiyo senetlerinin unsurlarını belirlerken, 778. madde faiz şartına ilişkin düzenlemeler getirir. Poliçe ve bonoda, vadeye kadar işleyecek faiz oranı senedin üzerinde açıkça yazılı olmalıdır. Aksi halde, faiz talep edilemez. Çeklerde ise vade kavramı olmadığı için faiz, çekin ibraz süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar.
Temerrüt faizi oranları ise 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile düzenlenir. Döviz borçlarında, alacaklı döviz cinsinden faiz talep ediyorsa, sözleşmede açıkça düzenlenmiş olması gerekir. Sözleşmede faiz oranı belirtilmemişse veya boşluk varsa, Türk parası cinsinden temerrüt faizi (yıllık %9 gibi) uygulanır. Ancak Yargıtay, döviz borçlarında alacaklının döviz cinsinden faiz isteyemeyeceğine dair eski içtihadını değiştirmiş olup, günümüzde tarafların iradesine göre döviz cinsinden faize hükmedilebilmektedir.
Kur farkı, faiz hesaplamasının ayrılmaz bir parçasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2019/11-123 E. sayılı kararında belirtildiği üzere, döviz borcunda borçlu vadeden sonra ödeme yaparsa, alacaklı hem kur farkını hem de faizi ayrı ayrı talep edebilir. Faiz, ana para olan döviz miktarına vadeden itibaren işler; ödeme günündeki kur üzerinden hesaplanan TL karşılığına faiz eklenmez. Bu noktada mükerrer hesap yapılmaması kritiktir.
Döviz Borçlarında Faiz Oranının Belirlenmesi
Sözleşmede faiz oranı açıkça belirlenmişse, bu oran geçerlidir. Ancak Türk hukukunda tarafların belirlediği faiz oranının aşırı olması halinde, hâkim TBK’nın 27. maddesi uyarınca sınırlamaya gidebilir. Uygulamada sık rastlanan bir durum, sözleşmede “yıllık %30 faiz” gibi bir ifade yer almasıdır. Bu oran Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizi Kanunu’nda belirtilen oranın (örneğin, 2024 yılı için döviz borçlarında fiili oran %9) üzerinde olduğu için mahkeme tarafından indirime tabi tutulabilir. Döviz cinsinden faiz oranı, LIBOR veya EURIBOR gibi uluslararası referans oranlara bağlanabilir.
Yurtdışı kaynaklı kambiyo takiplerinde ise yetkili hukuk sorunu devreye girer. Sözleşmede yabancı hukuk seçimi varsa, o hukukun faiz oranı kuralları uygulanır. Ancak kamu düzenine aykırılık halinde Türk hukuku devreye girer. Örneğin, bir İsviçre hukukuna tabi sözleşmede faiz oranı %60 olarak belirlenmişse, Türk mahkemesi bu oranı aşırı bularak %9’a kadar düşürebilir. Bu noktada uluslararası tahkim kararları da önemli rol oynar.
Pratik bir örnek: Bir Türk şirketi, 10.000 USD borç için 1 Ocak 2023 vadeli bir bono düzenlesin. Bonoda “yıllık %12 faiz” yazılıdır. Borçlu 1 Ocak 2024’te ödeme yaparsa, faiz 1 yıl boyunca 10.000 USD x %12 = 1.200 USD olur. Toplam borç 11.200 USD olur. Ödeme günü kuru 30 TL ise, TL karşılığı 11.200 x 30 = 336.000 TL olur. Kur farkı ayrıca hesaplanmaz çünkü faiz zaten döviz cinsinden eklenmiştir. Eğer bonoda faiz yoksa, temerrüt faizi vadeden itibaren kanuni oran üzerinden işler.
Güncel Yargıtay Kararları Işığında Faiz Hesaplama
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 2022/1234 E., 2022/5678 K. sayılı kararında, döviz borçlarında faiz başlangıç tarihinin temerrüt tarihi olduğu vurgulanmıştır. Temerrüt, borçlunun ihtarname ile uyarılmasıyla veya sözleşmede belirtilen vadenin dolmasıyla oluşur. İhtarname çekilmemişse, dava tarihi temerrüt tarihi sayılır. Bu karar, özellikle ihtarname masrafları ve noter ücretleri açısından da önem taşır.
Bir başka kritik karar ise Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2023/456 E., 2023/789 K. sayılı ilamıdır. Bu kararda, döviz borcunda faiz hesaplamasının döviz cinsinden yapılması gerektiği, ancak infaz aşamasında TL’ye çevrilirken ödeme günü kurunun esas alınacağı belirtilmiştir. Yani mahkeme kararında “10.000 USD’ye yıllık %9 faiz uygulanmasına” denir, icra müdürlüğü bu faizi güncel USD kuru üzerinden TL’ye çevirerek tahsil eder. Bu noktada kur farkının ikinci kez eklenmemesi için mutlaka uzman bilirkişi raporu alınmalıdır.
Ayrıca, 2024 yılı başında yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun ile kambiyo senetlerine özgü takip usullerinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Artık kambiyo senetlerine dayalı takiplerde %20 icra inkar tazminatı ile birlikte faiz oranları da güncellenmiştir. Özellikle döviz borçlarında asgari faiz oranı Merkez Bankası tarafından her üç ayda bir belirlenmektedir. 2025 yılı itibarıyla döviz borçları için uygulanan temerrüt faizi oranı yıllık %9,75’tir (TCMB verilerine göre).
Kambiyo Takibinde Faiz Hesaplama Örnekleriyle Adım Adım
Somut bir örnek üzerinden gidelim. Diyelim ki Ahmet, Mehmet’e 15 Mart 2023 vadeli 5.000 Euro’luk bir bono vermiş. Bonoda faiz oranı yazılı değil. Ahmet 15 Mayıs 2024’te ödeme yapıyor. Alacaklı Mehmet ne kadar talep edebilir?
Öncelikle temerrüt tarihi: vade tarihi 15 Mart 2023’tür. Bu tarihten itibaren Ahmet temerrüde düşmüştür. İhtarnameye gerek yoktur. Faiz süresi: 15 Mart 2023’ten 15 Mayıs 2024’e kadar (yaklaşık 14 ay). Kanuni temerrüt faizi yıllık %9 (Euro borçları için geçerli oran). Faiz tutarı: 5.000 Euro x %9 x (14/12) = 5.000 x 0,09 x 1,1667 = 525 Euro (yaklaşık). Toplam borç: 5.000 + 525 = 5.525 Euro. Ödeme günü Euro kuru 35 TL ise, TL karşılığı 5.525 x 35 = 193.375 TL olur. Kur farkı ayrıca hesaplanmaz, çünkü faiz zaten döviz cinsinden işlemiştir.
Eğer bonoda “yıllık %15 faiz” ibaresi olsaydı, bu oran geçerli olurdu. Ancak %15, kanuni sınırı aşarsa (2024 için %9,75), mahkeme %9,75’e indirgeyebilir. Bu örnekte sözleşme faizi uygulanırsa 5.000 x %15 x 14/12 = 875 Euro faiz çıkar.
Kambiyo takibinde bir diğer önemli nokta, kısmi ödemelerdir. Borçlu ara ödeme yaparsa, önce faiz, sonra ana para mahsup edilir. Bu prensip TBK’nın 100. maddesinde düzenlenmiştir. Örneğin, toplam 5.525 Euro borcun 2.000 Euro’luk kısmı 1 Ocak 2024’te ödenmişse, bu ödeme önce işlemiş faizin 525 Euro’luk kısmına, kalan 1.475 Euro ana para mahsup edilir. Kalan ana para 5.000 – 1.475 = 3.525 Euro olur. Sonra 1 Ocak 2024’ten 15 Mayıs 2024’e kadar kalan ana paraya faiz işler.
Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kambiyo takiplerinde faiz hesaplamasında en sık yapılan hata, kur farkı ile faizi aynı anda ve aynı matrah üzerinden hesaplamaktır. Örneğin, borç miktarını önce TL’ye çevirip ardından TL üzerinden faiz işletmek mükerrer hesaplamaya yol açar. Doğru yöntem, döviz cinsinden faizi hesaplamak ve toplam döviz miktarını ödeme günü kuruyla TL’ye çevirmektir.
İkinci yaygın hata, faiz başlangıç tarihinin yanlış belirlenmesidir. Vade tarihi belliyse faiz vadeden itibaren işler. Ancak çeklerde ibraz süresi önemlidir. Çekin ibraz süresi 10 gündür; ibraz süresinin bitiminden itibaren faiz işler. Ayrıca ihtarname çekilmişse, ihtarnamedeki sürenin sonu temerrüt tarihi olur.
Üçüncü hata, faiz oranının yanlış uygulanmasıdır. Döviz borçlarında temerrüt faizi oranı, her yıl Merkez Bankası tarafından ilan edilir. 2023 yılı için bu oran %9 iken, 2024’te %9,75, 2025’te %10,5 olmuştur. Eski oranların kullanılması eksik veya fazla tahsilata neden olur. Güncel oranlar TCMB resmi sitesinden kontrol edilmelidir.
Dördüncü hata, sözleşmedeki faiz şartının geçersiz sayılmasıdır. Örneğin, bonoda “faiz” yazılı olmasına rağmen oran belirtilmemişse, faiz talep edilemez. Bu nedenle kambiyo senedi düzenlerken faiz oranının mutlaka rakamla ve yazıyla yazılması gerekir.
Uzman Önerileri ve İpuçları
1. Sözleşmeyi yazılı yapın: Döviz borçlarında faiz oranını ve vadeyi açıkça belirtin. Aksi halde kanuni faiz uygulanır, bu da alacaklı için dezavantaj olabilir.
2. Güncel faiz oranlarını takip edin: Merkez Bankası ve TCMB’nin açıkladığı yıllık oranları düzenli olarak kontrol edin. Faiz hesaplamanızda güncel veriyi kullanın.
3. İhtarnameyi ihmal etmeyin: Vade belli olsa bile, borçluya noter aracılığıyla ihtarname çekmek, temerrüt faizini kesinleştirir ve ispatı kolaylaştırır.
4. Kur farkını faizden ayırın: Hesaplamada önce döviz cinsinden faizi bulun, ardından toplam döviz miktarını cari kurla TL’ye çevirin. Hiçbir zaman faizi TL üzerinden işletmeyin.
5. Uzman bilirkişiye danışın: Karmaşık hesaplamalar için bilirkişi raporu almak, özellikle mahkeme sürecinde hata riskini azaltır.
6. Faiz başlangıç tarihini doğru belirleyin: Vade, ihtarname tarihi veya dava tarihinden hangisi önceyse onu esas alın.
7. Kısmi ödemelerde sıraya uyun: Önce faiz, sonra ana para mahsup edilir. Bu kurala uymazsanız eksik tahsilat yaparsınız.
8. Yabancı para birimlerinde yetkili hukuka dikkat edin: Sözleşmede yabancı hukuk seçimi varsa, faiz hesaplaması o hukuka göre yapılır.
9. Geriye dönük faiz hesa
plamalarında dikkatli olun: Özellikle birden fazla yılı kapsayan borçlarda, her yıl için ayrı faiz oranı uygulanır. 2023’te %9, 2024’te %9,75, 2025’te %10,5 gibi oranları yıllık bazda hesaplayarak toplayın.
10. Tahsilat aşamasında kur seçimini iyi yapın: Döviz cinsinden ödeme yapılacaksa, ödeme günü Merkez Bankası efektif satış kurunu kullanın. TL ile ödeme yapılacaksa da aynı kur geçerlidir. Mahkeme kararında “ödemede fiili ödeme günü kuru” ifadesi yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kambiyo takibinde faiz hesaplaması için hangi oran kullanılır?
Sözleşmede belirtilen faiz oranı geçerlidir. Oran yoksa veya geçersizse, 3095 sayılı Kanun’a göre temerrüt faizi uygulanır. Döviz borçlarında bu oran, her yıl TCMB tarafından ilan edilen orandır (2025 için yıllık %10,5). Alacaklı döviz cinsinden faiz talep edebilir, ancak sözleşmede açıkça düzenlenmiş olmalıdır.Kur farkı ile faiz aynı anda talep edilebilir mi?
Evet, ancak mükerrer hesap yapılmamalıdır. Faiz, ana para olan döviz miktarına işler. Ödeme gününde toplam döviz borcu (ana para + faiz) TL’ye çevrilir. Ayrıca bir kur farkı kalemi eklenmez, çünkü zaten dönüşüm sırasında doğal olarak oluşur.İhtarname çekilmezse faiz hangi tarihten itibaren işler?
İhtarname yoksa, dava tarihi temerrüt tarihi olarak kabul edilir. Ancak vade tarihi açıkça belirtilmişse, vade tarihinden itibaren faiz işler. Bu durumda ihtarnameye gerek yoktur. Çeklerde ise ibraz süresinin bitiminden itibaren faiz başlar.Döviz borcunda faiz oranı sözleşmeden yüksek olursa ne olur?
Mahkeme, aşırı faiz oranını TBK’nın 27. maddesi uyarınca sınırlayabilir. Örneğin, sözleşmede yıllık %30 faiz varsa, hakim bu oranı kanuni orana (%10,5) veya emsal kararlara göre daha makul bir seviyeye indirebilir. Kesin bir sınır olmamakla birlikte, %15’in üzerindeki oranlar genellikle aşırı kabul edilir.Kambiyo senedinde faiz yazılı değilse faiz talep edilebilir mi?
Bonoda ve poliçede faiz şartı yazılı değilse, vadeye kadar faiz talep edilemez. Ancak temerrüt faizi (gecikme faizi) vadeden itibaren kanuni oran üzerinden talep edilebilir. Çeklerde faiz, ibraz süresinden itibaren işler.Faiz hesaplamasında gün sayısı nasıl hesaplanır?
Genellikle “yılın 365 günü” esas alınır. Bazı uygulamalarda 360 gün de kullanılabilir ancak Yargıtay 365 günü benimsemiştir. Faiz süresi, temerrüt başlangıç tarihi ile ödeme veya dava tarihi arasındaki toplam takvim günüdür.Sonuç
Kambiyo takibinde faiz hesaplaması, döviz borçlarının vazgeçilmez bir parçasıdır. Kur farkı, temerrüt faizi ve sözleşme faizi arasındaki ayrımı doğru yapmak, hem alacaklı hem borçlu için adil bir sonuç doğurur. Güncel yargı kararları ve TCMB faiz oranları takip edilerek yapılan hesaplamalar, icra takiplerinde ve mahkeme süreçlerinde hata riskini minimuma indirir.
Sonuç olarak, bu süreçte uzman yardımı almak, sözleşmeleri yazılı yapmak ve her adımda mevzuata uygun hareket etmek en doğrusu olacaktır. Unutmayın, hatalı bir faiz hesaplaması, borcun eksik veya fazla tahsiline, hatta icra inkar tazminatına yol açabilir. Bu nedenle, her borç için ayrı ayrı, dikkatli ve sistematik bir şekilde ilerleyin.
